Ιδιωτικό χρέος: Έξι νέες ευκαιρίες για οφειλέτες με χρέη και δάνεια

Αλλάζει το τοπίο στις οφειλές προς το Δημόσιο, στα κόκκινα δάνεια, στους δεσμευμένους λογαριασμούς και στην προστασία της πρώτης κατοικίας. Από αυτόν τον μήνα ενεργοποιείται το νέο πλέγμα μέτρων του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών δίνοντας πραγματική ανάσα σε χιλιάδες νοικοκυριά, αλλά και μια ευκαιρία επανεκκίνησης για μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις που ασφυκτιούν από τα χρέη.

Οι νέες επιλογές που διανοίγονται πλέον για τους οφειλέτες είναι πολλές, αλλά και συνδυαστικές προκειμένου να λύνουν πολλαπλά προβλήματα. Στην πράξη, όποιος έχει φτάσει σε σημείο υπερχρέωσης, συνήθως δεν έχει ένα μόνο ανοιχτό μέτωπο να αντιμετωπίσει, αλλά πολλά ταυτόχρονα.

Τα μέτρα

Ετσι, αν και τα φώτα πέφτουν κυρίως στις ρυθμίσεις για τις 72 δόσεις ή στα κόκκινα δάνεια και στο αν θα μπορούσαν αυτές να είναι ακόμα πιο γενναιόδωρες, στην πράξη μεγαλύτερη σημασία έχει ότι όλα τα νέα μέτρα λειτουργούν μαζί ταυτόχρονα.

Για παράδειγμα:

• με την αύξηση του ακατάσχετου ορίου στα 1.600 ευρώ, από τον Ιούλιο και κάθε μήνα θα κερδίζουν άμεσα ρευστότητα 350 ευρώ πάνω από 1,7 εκατομμύρια νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

• αν δεν τους λύνουν το πρόβλημα τα 4.200 ευρώ που κερδίζουν επιπλέον ετησίως, μπορούν να απαλλαγούν πλήρως από τις κατασχέσεις για τα χρέη στην Εφορία εξοφλώντας άμεσα μόλις το 1/4 των οφειλών τους που τους είχαν επιβληθεί αναγκαστικά μέτρα είσπραξης και βάζοντας ταυτόχρονα τα υπόλοιπα χρέη τους σε ρύθμιση για να τα αποπληρώνουν τμηματικά.

• αν δεν αρκούν οι 24 δόσεις της πάγιας ρύθμισης -επειδή τους βαραίνουν πολλά άλλα χρέη από το παρελθόν και οι μηνιαίες δόσεις βγαίνουν μεγάλες-, τότε μπορούν να υπαχθούν στις 72 δόσεις, προκειμένου να καταβάλλουν μικρότερα ποσά κάθε μήνα.

• αν ούτε και οι 72 δόσεις τούς είναι αρκετές, μπορούν να τις επαυξήσουν σε 100 ή και 200, καθώς από τα τέλη Ιουλίου θα μπορούν να ενταχθούν στον Εξωδικαστικό και πάνω από 2 εκατομμύρια μικροοφειλέτες που έχουν χρέη από 5.000 έως 10.000 ευρώ και μέχρι σήμερα αποκλείονταν από τα «κουρέματα» και τις 240 ή 420 δόσεις για Δημόσιο ή τράπεζες αντίστοιχα.

• για όσους έχουν περιέλθει ήδη σε πλήρες αδιέξοδο και μετά βίας καταφέρνουν να εξυπηρετήσουν δικαστικές ρυθμίσεις στις οποίες είχαν υπαχθεί για να περισώσουν το σπίτι τους, μειώνεται δραστικά η δόση που πληρώνουν.

• για όσους βρίσκονται ένα βήμα παραπέρα και απειλούνται άμεσα να χάσουν το σπίτι τους σε πλειστηριασμό, τον Σεπτέμβριο ανοίγει νέα δυνατότητα προστασίας της κύριας κατοικίας τους μέσω του Εξωδικαστικού Μηχανισμού.

Οι αλλαγές στον Εξωδικαστικό είναι ίσως και η πιο μεγάλη και μόνιμη παρέμβαση που επιχειρεί το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών με τη νέα δέσμη μέτρων: αντιμετωπίζει όλα τα χρέη συνολικά και όχι μεμονωμένα δίνοντας ολιστική λύση στους οφειλέτες.

Διόλου τυχαία, ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης χαρακτηρίζει πλέον τον Εξωδικαστικό Μηχανισμό «υπερόπλο» για τη διαχείριση του ιδιωτικού χρέους, προαναγγέλλοντας όμως και νέες παρεμβάσεις στο άμεσο μέλλον.

Τι συμφέρει και ποιους

Τα νέα μέτρα, ανάμεσα στα οποία νοικοκυριά και επιχειρήσεις καλούνται να επιλέξουν ποια και πώς θα εκμεταλλευτούν, αρχίζουν πλέον να εφαρμόζονται, μετά την ψήφιση του πολυνομοσχέδιου του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.

Συγκεκριμένα:

1) 72 δόσεις για τα παλιά χρέη

Για όσους χρωστούν μόνο στο Δημόσιο (Εφορία, τελωνεία, ασφαλιστικά ταμεία) η πρώτη και πιο άμεση διέξοδος είναι οι 72 δόσεις. Η νέα ρύθμιση αφορά ληξιπρόθεσμα χρέη που δημιουργήθηκαν έως το τέλος του 2023 και δίνει μεγαλύτερη ανάσα από την πάγια ρύθμιση των 24 δόσεων.

Η ελάφρυνση αφορά κυρίως παλαιά χρέη, από την εποχή της πανδημίας και της μεγάλης ενεργειακής κρίσης του 2023: ο οφειλέτης θα επιλέγει περισσότερες δόσεις προκειμένου να έχει πολύ μικρότερη μηνιαία δόση. Για 18.000 ευρώ στο Δημόσιο, οφειλέτης που σήμερα πρέπει να πληρώνει περίπου 750 ευρώ τον μήνα με τις 24 δόσεις της πάγιας ρύθμισης, θα μπορεί να κατανείμει το χρέος του σε έως τις 72 δόσεις και να ρίξει τη μηνιαία επιβάρυνση γύρω στα 250 ευρώ, πλέον των τόκων.

Για έναν εργαζόμενο με εισόδημα 1.400 ή 1.500 ευρώ, αυτή η διαφορά είναι σημαντική. Πολύ συχνά είναι η διαφορά ανάμεσα στο «μένω συνεπής» και στο «ξαναχάνω τη ρύθμιση».

Το ίδιο ισχύει και για μια μικρή επιχείρηση με χρέη σε ΕΦΚΑ και ΦΠΑ. Χάρη στη δυνατότητα να σπάσει το ποσό σε περισσότερες δόσεις, μπορεί ο οφειλέτης να κρατήσει φορολογική και ασφαλιστική ενημερότητα, αποφεύγοντας νέες κατασχέσεις.

Σε κάθε περίπτωση, οι 72 δόσεις είναι ρύθμιση «μιας χρήσεως». Η προθεσμία αιτήσεων κλείνει στις 31 Δεκεμβρίου του 2026, ενώ απαιτείται και η τακτοποίηση τυχόν λοιπών οφειλών που έχουν γεννηθεί από την 1η Ιανουαρίου του 2024 και μετά. Ετσι οι 72 δόσεις κάνουν ό,τι υπόσχεται κάθε έκτακτη ρύθμιση: δεν λύνει τα πάντα, αλλά δίνει μεγαλύτερο εύρος σε όσους έχουν οφειλές προς το Δημόσιο να καλύψουν και άλλες ανάγκες τους.

2) Δεσμευμένοι λογαριασμοί

Για πολλούς επαγγελματίες το μεγαλύτερο καθημερινό πρόβλημα δεν είναι μόνο το χρέος. Είναι ότι δεν μπορούν καν να δουλέψουν. Τα χρήματα μπαίνουν, αλλά ο λογαριασμός είναι μπλοκαρισμένος. Και χωρίς λογαριασμό δεν υπάρχει επιχείρηση.

Εδώ έρχεται η νέα δυνατότητα άρσης της κατάσχεσης. Αν ο οφειλέτης πληρώσει το 25% της οφειλής και ρυθμίσει το υπόλοιπο, μπορεί να ζητήσει να ξεμπλοκάρει ο λογαριασμός του. Αυτό είναι σημαντικό για έναν ελεύθερο επαγγελματία που ζει από τις εισπράξεις του.

Ενας έμπορος με χρέος 20.000 ευρώ, για παράδειγμα, μπορεί να πληρώσει 5.000 ευρώ, να ρυθμίσει τα υπόλοιπα 15.000 ευρώ και να ζητήσει την αποδέσμευση του λογαριασμού του. Το ίδιο ισχύει και για μια μικρή επιχείρηση που έχει ανάγκη να ξαναβρεί ρευστότητα για προμηθευτές, μισθούς και λειτουργικά έξοδα.

Με το πρόβλημα δέσμευσης των χρημάτων τους ζουν καθημερινά 1,7 εκατομμύρια φορολογούμενοι που έχουν ήδη υποστεί κατάσχεση (χωρίς να υπολογίζονται και όσοι τελούν υπό αναγκαστικά μέτρα είσπραξης για χρέη σε ΕΦΚΑ, τράπεζες ή ιδιώτες), ενώ σειρά παίρνουν ακόμα 2,4 εκατομμύρια υπόχρεοι (ΑΦΜ) καθώς βρίσκονται στον προθάλαμο για χρέη άνω των 500 ευρώ, για τα οποία ενδεχομένως θα τους επιβληθούν κατασχέσεις – αλλά ακόμα δεν έχουν εφαρμοστεί.

Ανακούφιση θα έχουν άμεσα όμως όλοι οι οφειλέτες αυτοί, καθώς, με άλλη διάταξη, αυξάνεται το ακατάσχετο όριο στους τραπεζικούς λογαριασμούς, από 1.250 σε 1.600 ευρώ, για χρέη προς το Δημόσιο.

Απελευθερώνονται έτσι επιπλέον 350 ευρώ κάθε μήνα. Το ακατάσχετο όριο αυξάνεται και για χρέη προς ιδιώτες και τράπεζες: από τα 1.500 στα 1.600 ευρώ (όπως προς το Δημόσιο) αλλά και από 2.000 σε 2.200 ευρώ που ισχύει όταν πρόκειται για κοινούς λογαριασμούς με περισσότερους από έναν δικαιούχο, διασφαλίζοντας 100-200 ευρώ επιπλέον διαθέσιμο μηνιαίο εισόδημα ή 1.200 έως 2.400 ευρώ επιπλέον ετησίως.

3) Εξωδικαστικός: δόσεις και «κούρεμα» σε χρέη κάτω από 10.000 ευρώ

Οταν τα χρέη δεν είναι μόνο προς την Εφορία και τα Ταμεία, αλλά αφορούν και τράπεζες, κάρτες ή δάνεια σε servicers, τότε ο Εξωδικαστικός παραμένει η πιο πλήρης λύση «όλα σε ένα»: μία αίτηση, μία πρόταση, μία συνολική ρύθμιση.

Η σημαντικότερη αλλαγή είναι ότι το όριο ένταξης πέφτει από τις 10.000 στις 5.000 ευρώ. Αυτό σημαίνει ότι ανοίγει μια πόρτα σε πάνω από 1 εκατομμύριο μικροοφειλέτες, η οποία έμενε κλειστή για αυτούς έως τώρα.

Η νέα δυνατότητα ενεργοποιείται στο τέλος του Ιουλίου. Με ελάχιστη δόση τα 50 ευρώ τον μήνα, ένα χρέος στο Δημόσιο θα μπορεί να «κουρευτεί» και να ρυθμιστεί σε εκατοντάδες δόσεις σε μόνιμη βάση – κάτι που δεν έκαναν πάμπολλες άλλες έκτακτες ρυθμίσεις στο παρελθόν.

4) Προστασία κατοικίας

Η πιο ευαίσθητη αλλαγή αφορά τη διάσωση της κύριας κατοικίας. Για πρώτη φορά η κύρια κατοικία περνά σε ξεχωριστή ζώνη προστασίας μέσα στον Εξωδικαστικό. Μέχρι τώρα την πρόταση ρύθμισης καθόριζαν η συνολική περιουσία, τα εισοδήματα και οι συνολικές υποχρεώσεις του οφειλέτη. Με το νέο καθεστώς το σπίτι θα αντιμετωπίζεται πολύ πιο στοχευμένα.

Το μέτρο έχει την εξής λογική: όπως και στον παλιό νόμο Κατσέλη, θα μπορεί ο οφειλέτης να εξαιρέσει την κύρια κατοικία του από τον πλειστηριασμό της περιουσίας του.

Η πλατφόρμα του Εξωδικαστικού -όπως παλαιότερα έκαναν τα Ειρηνοδικεία- βλέπει τι άλλα περιουσιακά στοιχεία έχει ο οφειλέτης και του δίνει τη δυνατότητα να ζητήσει να διασώσει το σπίτι του, αποπληρώνοντας ό,τι μπορεί, με όποιο εισόδημα του απομένει.

Στον Εξωδικαστικό τα πράγματα είναι καλύτερα: από Σεπτέμβριο αν κάποιος χρωστάει σε τράπεζα 150.000 ευρώ αλλά έχει, π.χ., δύο-τρία οικόπεδα, μπορεί, εφόσον θέλει να διασώσει την κατοικία του (αξίας, π.χ., 100.000 ευρώ), να επιλέξει όταν ξεκινήσει να κάνει αίτηση ότι διαχωρίζει το σπίτι από την υπόλοιπη περιουσία του.

Τότε η οφειλή «κουρεύεται» στα 100.000 ευρώ ή και λιγότερα (αφαιρώντας όποια οικόπεδα επιλέξει) και θα αποπληρώσει σε έως και 420 δόσεις (35 χρόνια) μειώνοντας δραστικά και οφειλή και δόση, για τον πρόσθετο λόγο μάλιστα ότι ο αλγόριθμος του Εξωδικαστικού θα τον αντιμετωπίζει ως πιο φτωχό από όσο είναι σήμερα, έχοντας και σπίτι και οικόπεδα.

5)  Ο νόμος Κατσέλη ξαναγράφεται

Η πιο βαριά κληρονομιά της κρίσης που έζησε η Ελλάδα ήταν τα μεγάλα χρέη που άφησε σε όσους έχασαν σχεδόν τα πάντα και προσπαθούν να διασώσουν τουλάχιστον το σπίτι που πήραν με δάνειο. Αυτούς λοιπόν αφορά η επαναρρύθμιση του νόμου 3869 του 2010, γνωστού και ως νόμου Κατσέλη.

Για όσους έχουν ενεργές δικαστικές ρυθμίσεις, αλλάζει άμεσα ο τρόπος που υπολογίζονται οι τόκοι. Πλέον ο τόκος μπαίνει πάνω στη μηνιαία δόση και όχι πάνω στο συνολικό υπόλοιπο του δανείου. Αυτό από μόνο του ρίχνει το κόστος της ρύθμισης θεαματικά.

Για όσους πλήρωναν επί χρόνια περισσότερο απ’ όσο θα έπρεπε με τον παλιό τρόπο υπολογισμού, το κράτος δίνει και αναδρομική διόρθωση. Τα επιπλέον ποσά αναγνωρίζονται ως κεφάλαιο και αφαιρούνται από τις τελευταίες δόσεις. Ετσι, το δάνειο κλείνει νωρίτερα και με μικρότερη επιβάρυνση.

Τι συμβαίνει στην πράξη;

Ιδού ένα πραγματικό παράδειγμα: δανειολήπτης έκανε αίτηση να υπαχθεί στον Ν.3869 του 2010 για να διασώσει την κύρια κατοικία από πλειστηριασμό. Η υπόθεση εκδικάστηκε το 2024. Εως το 2022 είχε φτάσει να χρωστά 405.000 ευρώ για δάνεια που πήρε και εγγυήσεις που έδωσε από το 2005 έως το 2008.

Το δικαστήριο έκρινε ότι τα εισοδήματά του (3.600 ευρώ τον μήνα το 2008) επαρκούσαν για αποπληρωμές δανείου, αλλά από το 2011 μειώθηκαν ενώ το 2014 έμεινε άνεργος.

Βλέποντας ότι, πλην της κατοικίας του, δεν είχε άλλα περιουσιακά στοιχεία να ρευστοποιήσει (ακίνητα, οχήματα κ.λπ.), το δικαστήριο συνεκτίμησε τα χαμηλά εισοδήματα εκείνου και της συζύγου του και αποφάσισε να εξαιρέσει το σπίτι από πλειστηριασμό.

Για να το σώσει, επέβαλε στον οφειλέτη να πληρώνει χρέος 45.000 ευρώ (διαγράφοντας τα υπόλοιπα 360.000 ευρώ) με 240 δόσεις για 20 έτη και δόση 187,5 ευρώ τον μήνα. Ωστόσο, όπως προέβλεπε ο νόμος Κατσέλη, όρισε η πληρωμή να γίνεται εντόκως, με βάση το μέσο σταθμικό στεγαστικού δανείου (3,6% ετησίως).

Τι σημαίνει;

• Με την τοκοχρεολυτική μέθοδο υπολογισμού πληρωμών που η ασάφεια του νόμου επέτρεπε να εφαρμόζεται (δηλαδή τόκος στο σύνολο της οφειλής σε βάθος 20ετίας) έβγαινε στον οφειλέτη να πληρώνει δόση 263 ευρώ για 240 μήνες. Σε 20 χρόνια θα είχε καταβάλει συνολικά 63.120 ευρώ, εκ των οποίων 50.000 ευρώ για την οφειλή του και περίπου 13.120 ευρώ για τόκους.

• Με υπολογισμό του τόκου στη δόση ανά μήνα, όμως, όπως θα γίνεται εφεξής για όσους έχουν ενεργές δικαστικές ρυθμίσεις, η δόση πέφτει στα 188 ευρώ: δηλαδή 187,5 για το χρέος του και μόλις μισό ευρώ για τόκους! Κατά συνέπεια, στο τέλος των 240 δόσεων θα έχει καταβάλει 45.000 ευρώ για τα χρέη του και μόλις 120 ευρώ για τόκους ή συνολικά 45.120 ευρώ. Με τη μέθοδο αυτή, το 99% των τόκων διαγράφεται – σχεδόν σαν ο νόμος του 2010 να όριζε άτοκη αποπληρωμή.

5+1) Αναδρομική ισχύς για υπερβάλλουσες πληρωμές

Η διάταξη Πιερρακάκη ισχύει όμως και αναδρομικά: τυχόν υπερβάλλουσες πληρωμές διαγράφουν τις τελευταίες δόσεις.

Στο ίδιο (πραγματικό) παράδειγμα, το 2024 το δικαστήριο έδωσε στον οφειλέτη και απαλλαγή πληρωμής για τα τρία πρώτα χρόνια (μηδενικές μηνιαίες καταβολές μέχρι σήμερα). Αρα δεν πλήρωσε και δεν θα του επιστραφεί τίποτα.

Αν όμως ο οφειλέτης είχε ξεκινήσει να αποπληρώνει με την πρώτη μέθοδο υπολογισμού τόκων, εδώ και δύο χρόνια θα πλήρωνε 75 ευρώ παραπάνω κάθε μήνα ή 1.800 ευρώ περισσότερα έως τώρα.

Οι υπερβάλλουσες πληρωμές 1.800 ευρώ αντιστοιχούν σε 9,5 μηνιαίες δόσεις των 187,5 ευρώ που το δικαστήριο όρισε να καταβάλλει. Αυτές αφαιρούνται από τις καταληκτικές δόσεις που θα πλήρωνε στο τέλος της 20ετίας και, άρα, το χρέος θα τέλειωνε 10 μήνες νωρίτερα από το προβλεπόμενο όριο το οποίο όρισε το δικαστήριο.

Η ρύθμιση, πάντως, αφορά μόνο τις ενεργές υποθέσεις. Οσοι έχουν ήδη χάσει τη ρύθμιση ή έχουν αποπληρώσει το χρέος τους, δεν μπαίνουν στη διαδικασία.